استحمام ششم شستن مو به آبى كه در آن حنظل و شونيز و مانند آن پخته باشند هفتم مالش به روغن‌ها كه در آن ادويهء حاره قابضه باشند . و انطاكى گويد كه علاجش استيصال بلغم است خصوصاً بقى و خوردن معاجين گرم و هر غذاى گرم مثل اطريفلات و پنجنوش و قلىها ببزور و افاويه و به طبيخ جوز السرو بشويند و اكثار خوردن اسطوخودوس و انواع هليله و مالش به روغن پسته و جوز و قطران و زيتون كنند . تدابير ابطاء شيب : سويدى مىنويسد كه خوردن سفوف آمله هر روز و كذا اسطوخودوس به شكر و كذا نسرين خشك سوده يك درم بسيار روزها و كذا زنجبيل هندى يك درم هليلهء سياه چهار درم نانخواه ده درم به عسل كف گرفته دو وزن ادويه سرشته هر روز هفت درم و كذا هليله كابلى يك روز و هر روز بر نهار يك سال كامل و انداختن قطران در هر چهار روز يك بار در سر و كذا پوست بلوط به شراب كهنه سوده و ماليدن روغن پسته و كذا زيتون دشتى و كذا روباه زنده در آب گرم و زيت انداخته بجوشانند تا مهرا شود پس صاف كرده باز بپزند تا آب فانى شود و روغن بماند بعده صاف كرده شش ماه بدارند و بعد از آن بر مو بمالند و شستن مو به طبيخ جوز السرو هر واحد و مبطى شيب است . شيخ مىفرمايد كه اشياى مبطى شيب دو نوع است يكى تدبير اسباب اول دوم تدبير آن‌كه بنفس شعر رسانيده شود اما اول استفراغ خلط بلغمى است هر وقت و خصوصاً بقى بر طعام . و ايضاً بحقنه و راحت داده اعاده نمايند بعد از آن معاجين و ادويهء شيبه كه ذكر ميك و نيم استعمال كنند مع استعمال اغذيهء حسن الكيموس به اعتدال از جنس آن‌كه از آن خون محمود متين پيدا شود از قسم قلىها و مطنجنات و مكببات و مشويات سواى شوربا و ثريد و جهد كنند تا به قدر باشند كه اين اصل است چه هرگاه هضم فاسد شود و خون فساد پذيرد و واجب است كه چون مزاج بسيار رطب باشد ابازير گرم مثل خردل و فلفل و توابل و كواميخ و مرى و خصوصاً بر نهار و چقندر بخردل استعمال نمايند و بر شراب اندك صرف اقتصار كنند و اجتناب از فواكه و بقول رطبه و شير و ماهى و هريسه و عصيده و نوشيدن آب بسيار و فصد بسيار و كندن موى و سكر مفرط و جماع كثير و مس كردن مثل كافور و گلاب و روغن ياسمين بشعر و اجتناب از كثرت استعمال آب شيرين به استحمام . و اگر به عمل آرند آن را بزورى خشك و نشف كنند با آن‌كه شستن موى حافظ قوت او است پس اگر استحمام نمايند مثل شحم حنظل و شونيز و به ورق و زهرهء نر گاو به طريق غسول استعمال كنند . و اما معاجين و عقاقير كه تقطيع مادهء بلغم و ابطاء شيب كنند مثل خائيدن هليلهء كابلى است هر روز يك عدد و بلع آن كه اين گاهى حفظ شباب تا آخر عمر كند و همچنين اطريفلات صغير و كبير و معجون خبث الحديد و بهتر از آن آن است كه در آن ذهب باشد و از اين قبيل است كه بگيرند هليلهء سياه و آمله هر واحد يك جزو عسل بلادر از بلادر برآورده نيم جزو بار روغن گاو بياميزند و به عسل معجون سازند و استعمال كنند و اين بسيار قوى است و واجب است كه اندك اندك به قدرى كه اثر ردى پيدا نكند استعمال كنند و انقرويا و مثروديطوس و ترياق هر واحد قوى است و لحوم افاعى حافظ شباب و قوت است چون عادت خوردن آن كرده شود . صفت معجون معتدل جيد بگيرند هليلهء سياه و برنگ كابلى و دارفلفل و آمله و گاهى بدن دارفلفل خبث الحديد مىكنند و شكر و از اين اطريفل سازند و از جيد مجرب اين است كه بگيرند زنجبيل و هليلهء كابلى و دارفلفل مساوى استعمال كنند . و ايضاً بگيرند هليلهء كابلى بيست درم خبث الحديد چهار درم غاريقون پنج درم زنجبيل دارفلفل قرنفل هر واحد سه درم به عسل سرشته استعمال كنند و لازم است كه اين مشيبات يك سال كامل تناول نمايند . و هرگاه محب شباب مثل اين معاجين بخورد تا نيم روز بر آن صبر كند بعده غذا تناول نمايد . لطوخات مانع از شيب جميع روغن‌هاى گرم مقوى و همه سيالات كه مشابه اين در طبع باشد حافظ مزاج شعر بر حرارت غريزيه است با آن آنچه از غذا در آن نافذ شود متكرج نگردد و آن مثل قطران است چون بدان طلا كنند و چهار ساعت بدارند بعده در حمام داخل شوند . و ايضاً اين علاج براى صاحب سر بارد مزاج است و همچنين زفت رطب سائل رقيق و كذلك روغن قسط كه اين بسيار قوى است و روغن بان و روغن شونيز قوىتر از همه چيزست و روغن مرتب از شحم حنظل و روغن خردل و روغن جيد قوى اين است كه بگيرند روغن خردل و روغن شونيز به آب كه در آن شونيز بپزند پس در آن حنظل بپزند بعد آن يا همراه آن و زيت از زيتون برى برآورده چون ادامت مالش بدان هر روز كنند منع شيب نمايند . روغن جيد زيت انفاق سه قسط سنبل يك نيم اوقيه اظفار الطيب نيم اوقيه فقاح اذخر نيم اوقيه ادويه را يا در روغن بپزند تا سوم حصه بماند و يا در آب تا آن‌كه آب قوت او خوب اخذ كند بعده زيت را در آن آب بپزند تا آن‌كه آب برود و صواب‌تر دين وقت آن است كه مقدار زيت كم نمايند و بر يك نيم قسط اقتصار كنند بعد از آن بگيرند اقاقيا يك اوقيه و در شراب گداخته خوب بسايند و مخلوط نموده استعمال كنند . روغن جيد بگيرند روغن پنبه‌دانه و روغن آس و روغن آمله مساوى از جمله يك رطل پس سعد و سليخه و سنبل الطيب و شونيز و قرنفل و شحم حنظل و قسط و عود خام